Trong những năm qua, Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Bắc Ninh đã trở thành sân chơi trí tuệ, có uy tín và sức lan tỏa sâu rộng trong thanh thiếu niên, nhi đồng toàn tỉnh. Không chỉ góp phần khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu khoa học, phát huy tư duy sáng tạo trong thế hệ trẻ, Cuộc thi còn tạo môi trường để các em học sinh mạnh dạn biến những ý tưởng từ học tập và cuộc sống thành các mô hình, sản phẩm có giá trị thực tiễn.
Đằng sau những kết quả nổi bật đó là vai trò nòng cốt, chủ trì, điều phối xuyên suốt của Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Ninh – cơ quan được UBND tỉnh giao chủ trì tổ chức Cuộc thi hằng năm trên địa bàn tỉnh.
Chủ động tham mưu, tạo nền tảng cho phong trào sáng tạo trẻ
Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc được tổ chức từ năm 2004 theo chủ trương của Thủ tướng Chính phủ nhằm khơi dậy tiềm năng sáng tạo trong thanh thiếu niên, nhi đồng. Trên cơ sở đó, tỉnh Bắc Ninh đã duy trì tổ chức Cuộc thi cấp tỉnh liên tục nhiều năm và từng bước nâng cao chất lượng tổ chức.
Ngay từ những năm đầu triển khai, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh đã xác định đây không chỉ là một cuộc thi thông thường mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm phát hiện, bồi dưỡng nhân tài trẻ trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Vì vậy, Liên hiệp hội đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch tổ chức Cuộc thi hằng năm; phối hợp với các sở, ngành tham mưu, xây dựng cơ chế chính sách hỗ trợ, khuyến khích các tác giả tham gia nghiên cứu sáng tạo.
Một dấu mốc quan trọng là năm 2018, Liên hiệp hội đã tham mưu HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 26/2018/NQ-HĐND quy định nội dung, mức chi đối với Hội thi Sáng tạo kỹ thuật và Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn tỉnh. Việc ban hành nghị quyết này đã tạo cơ sở pháp lý và nguồn lực tài chính quan trọng để Cuộc thi được tổ chức ngày càng bài bản, chuyên nghiệp hơn. Song song với đó, Liên hiệp hội cũng tham mưu UBND tỉnh ban hành cơ chế khen thưởng đối với các tác giả đạt giải cao tại Cuộc thi toàn quốc và quốc tế. Những chính sách động viên kịp thời đã tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ phong trào nghiên cứu khoa học trong thanh thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn tỉnh.
Hạt nhân kết nối các sở, ngành và địa phương
Với vai trò là cơ quan chủ trì, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh đã phát huy tốt vai trò điều phối, kết nối các sở, ban, ngành, đoàn thể trong tổ chức Cuộc thi. Hằng năm, Liên hiệp hội phối hợp tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch tổ chức; thành lập Ban Tổ chức Cuộc thi gồm đại diện các đơn vị như Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Giáo dục và Đào tạo, Tỉnh đoàn, cơ quan báo chí, truyền thông…
Sau khi Ban Tổ chức được thành lập, Liên hiệp hội trực tiếp tham mưu xây dựng thể lệ, tiêu chí đánh giá; phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên; hướng dẫn tổ chức sơ khảo ở cơ sở; đồng thời tổ chức kiểm tra, đôn đốc tiến độ triển khai tại các địa phương. Các hội đồng giám khảo được thành lập khoa học, quy tụ nhiều chuyên gia, nhà khoa học có trình độ chuyên môn cao, bảo đảm việc chấm, xét chọn giải khách quan, công tâm và chính xác.
Đặc biệt, từ năm 2018, Liên hiệp hội đã chủ động tham mưu triển khai Cuộc thi theo mô hình hai cấp gồm cấp huyện và cấp tỉnh. Đây là bước đổi mới quan trọng giúp mở rộng quy mô Cuộc thi, tạo điều kiện để học sinh ở cơ sở được tham gia đông đảo hơn.
Ban Tổ chức Cuộc thi Thành phố Bắc Giang trao giải Cuộc thi năm 2025
Theo thống kê, từ năm 2018-2025, Ban Tổ chức Cuộc thi cấp huyện đã tiếp nhận 3.571 mô hình, sản phẩm tham gia dự thi; qua vòng sơ khảo đã lựa chọn 668 mô hình, sản phẩm tham dự Cuộc thi cấp tỉnh. Đây là con số cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của phong trào sáng tạo trẻ trên địa bàn tỉnh.
Đổi mới công tác tuyên truyền, lan tỏa tinh thần sáng tạo
Một trong những điểm nhấn nổi bật trong công tác tổ chức Cuộc thi những năm gần đây là sự đổi mới mạnh mẽ trong hoạt động tuyên truyền do Liên hiệp hội chủ trì triển khai. Ngoài việc phối hợp với Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh xây dựng các chuyên mục, phóng sự, bài viết giới thiệu mô hình sáng tạo tiêu biểu, Liên hiệp hội còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong truyền thông Cuộc thi. Xây dựng hệ thống poster, tờ rơi, video clip, mã QR code được sử dụng đồng bộ, giúp học sinh và giáo viên dễ dàng tiếp cận thông tin về thể lệ, tiêu chí, tài liệu hướng dẫn tham gia Cuộc thi.
Thông qua hệ thống tuyên truyền rộng khắp, Cuộc thi ngày càng nhận được sự quan tâm của các nhà trường, phụ huynh và xã hội. Tinh thần sáng tạo khoa học từng bước được lan tỏa mạnh mẽ trong thanh thiếu niên, nhi đồng toàn tỉnh.
Ban Tổ chức Cuộc thi kiểm tra, đôn đốc Cuộc thi tại Thị xã Việt Yên năm 2024
Nâng cao chất lượng mô hình, sản phẩm dự thi
Dưới sự chủ trì, định hướng của Liên hiệp hội, chất lượng các mô hình, sản phẩm tham gia Cuộc thi ngày càng được nâng cao cả về ý tưởng và khả năng ứng dụng thực tiễn. Các mô hình dự thi đa dạng trên cả 5 lĩnh vực như: Đồ dùng dành cho học tập; Phần mềm tin học; Sản phẩm thân thiện với môi trường; Các dụng cụ sinh hoạt gia đình, đồ dùng giải trí và đồ chơi trẻ em; Các giải pháp nhằm ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Nhiều sản phẩm được đánh giá cao bởi tính sáng tạo, xuất phát từ thực tiễn cuộc sống và nhu cầu học tập của học sinh.
Trong giai đoạn 2010-2025, Ban Tổ chức Cuộc thi cấp tỉnh đã tiếp nhận tổng số 2.756 giải pháp dự thi và trao 435 giải thưởng gồm: 01 giải Đặc biệt, 24 giải Nhất, 48 giải Nhì, 96 giải Ba và 266 giải Khuyến khích.
Giám đốc Quỹ Vifotec Nguyễn Xuân Tiến và Trưởng BTC Cuộc thi Ngô Chí Vinh trao Huy chương Bạc cho các tác giả đoạt giải Nhì Cuộc thi năm 2023
Khẳng định vị thế ở sân chơi toàn quốc
Không chỉ thành công ở cấp tỉnh, Liên hiệp hội còn trực tiếp tổ chức lựa chọn, hướng dẫn hoàn thiện nhiều mô hình, sản phẩm tham dự Cuộc thi toàn quốc. Từ hơn 170 giải pháp gửi tham dự Cuộc thi toàn quốc, tỉnh Bắc Ninh đã đạt 28 giải thưởng gồm: 01 giải Đặc biệt, 01 giải Nhất, 06 giải Nhì, 09 giải Ba và 11 giải Khuyến khích. Đây là kết quả nổi bật, khẳng định chất lượng phong trào sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng của tỉnh trong cả nước. Các lễ tổng kết, trao giải luôn được Liên hiệp hội tổ chức trang trọng, chuyên nghiệp với sự tham dự của lãnh đạo tỉnh, Liên hiệp hội Việt Nam, các nhà khoa học, giáo viên và phụ huynh học sinh. Qua đó góp phần tôn vinh những ý tưởng sáng tạo, tạo động lực cho thế hệ trẻ tiếp tục nuôi dưỡng niềm đam mê nghiên cứu khoa học.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Mai Sơn trao Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh cho các tập thể có thành tích xuất sắc trong Cuộc thi năm 2023 và nhóm tác giả đoạt giải Cuộc thi toàn quốc năm 2023
Tiếp tục phát huy vai trò trong giai đoạn mới
Sau khi tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh hợp nhất thành tỉnh Bắc Ninh mới theo Quyết định số 334/2025/QĐ-UBND ngày 17/7/2025, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Ninh tiếp tục khẳng định vai trò là tổ chức chính trị - xã hội của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ; là trung tâm đoàn kết, tập hợp và phát huy trí tuệ sáng tạo trong xã hội. Trong định hướng nhiệm kỳ 2026-2031, Liên hiệp hội xác định tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức tổ chức Cuộc thi theo hướng ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, tăng cường kết nối với các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục nhằm xây dựng hệ sinh thái sáng tạo trẻ rộng khắp trên địa bàn tỉnh.
Có thể khẳng định, bằng vai trò chủ trì xuyên suốt, sự chủ động tham mưu và tinh thần đổi mới sáng tạo, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Ninh đã góp phần quan trọng đưa Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng trở thành một trong những phong trào khoa học công nghệ tiêu biểu của tỉnh; qua đó khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu, sáng tạo trong thế hệ trẻ, góp phần xây dựng nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao cho tương lai.
Đào Trọng Nghĩa